Her ne kadar kurgu / belge ve kurgulanmış fotoğraf / belgesel fotoğraf kavramları alışkanlıkla karşı karşıya getiriliyor olsalar da, fotoğraflama eyleminin kendisi tanım gereği bir kurgulama sürecidir.

Fotoğrafta "belgesel" tanımı gerçekte bir yakıştırma, bir tür kabuldür. Burada ayrıntıya girmeye gerek yok ama, bunun neden bir yakıştırma olduğunu bilimsel olarak açıklamak da mümkündür ve kolaydır.

Belgesel fotoğrafı şimdilik "gerçek yaşamı doğrudan yansıttığı varsayılan fotoğraf" olarak tanımlayalım. Bu durumda, kurgulanmış fotoğrafın yaklaşık tanımı da "gerçek yaşamı değil, daha çok fotoğrafçının -ya da sanatçının- yaşama dair düşüncelerini yansıtan fotoğraf" olabilir.

Eğer bu tanımlar doğruysa, kurgulanmış fotoğrafın nasıl elde edildiği ve nasıl sunulduğu da önemini kaybeder. Önemli olan, fotoğrafın hangi bağlamda kullanıldığıdır. Örneğin, gerçek yaşamdan elde edilmiş bir görüntü, gerçeklikle bağı koparılarak ve farklı bir anlam atfedilmesiyle bambaşka ve çekim sırasında öngörülmemiş boyutlar kazanabilir. Benzer biçimde, eskiden "temsili resim" adı verilen ve haber metinlerine eşlik eden "canlandırma" görüntüleri, kurgulanmış oldukları halde gerçek yaşama işaret ederler.

O halde, her zaman olduğu gibi aslolan bağlamdır. Böyle bakıldığında da, kurgulamanın fotoğrafı çekilen sahnenin düzenlenmesi ya da çekim sırasında herhangi bir soyutlama tekniğinin kullanılması ya da görüntülerin çekim sonrasında karanlıkodada ya da bilgisayar ortamında dönüştürülmesi, ya da müdahalenin salt sözle, yani görüntünün sunuluşu sırasında iliştirilen seçilmiş anlamla gerçekleştirilmesi hep aynı kapıya çıkar.

Ne var ki, başta da söylediğim gibi, belgesel fotoğraf da bir kurgunun eseridir. Bu, "gerçeklik kurgusu"dur. Ve belgesel fotoğraflar var oldukça, kurgulanmış fotoğrafların gerçeklik yanılsaması da güçlü olacaktır. Yani, kurgulanmış fotoğraflar bir anlamda belgesel fotoğrafların varlığına muhtaçtırlar. Bunun tersi de geçerlidir. Yani, belgesel fotoğraflar kurgulanmış fotoğrafların özellikle son yıllarda iyiden iyiye artmasıyla daha da değerlenmiş, neredeyse koruma altına alınacak hale gelmişlerdir.

Kısacası, belgesel fotoğraf ve kurgulanmış fotoğraf birbirini dışlamaz. Tam tersine birbirine muhtaçtır.

Birbirlerine çok da benzerler. Ancak, belgesel fotoğraf yaptığını söyleyen kişinin kullandığı yegane kurgulama yöntemi "neyin, ne zaman fotoğrafının çekileceğine karar vermek"tir.

Kurgulanmış fotoğrafta ise kararların sayısı sınıflandırılamayacak kadar çoktur ve bu bir üstünlük ya da bir zaaf değil, yalnızca bir farktır.

İzleyicinin de bütün bunların üzerine bir kurgu yapabileceğini kötü bir hatıramla örnekleyerek bitirmek istiyorum: Bir gece, karanlık bir pasajda yürürken karşıma aniden hiç kıpırdamadan duran esrarengiz bir adam silueti çıkınca ödüm kopmuştu. Neden sonra bunun kartondan bir Levent Kırca fotoğrafı olduğunu anlayabilmiş ve bir hayli sinirlenmiştim. Kendime mi, Levent Kırca'ya mı, reklamcılara mı yoksa kurgulanmış fotoğrafa mı, orasını pek hatırlayamıyorum.